Pomiędzy dociekaniem naukowym a praktykami naukowymi – reprezentacja praktyk naukowych w polskiej podstawie programowej dla przedmiotu przyroda - Rybska, Eliza (Rocznik Pedagogiczny, 2025)
Niniejszy artykuł bada zależność między nauczaniem przyrodniczym opartym na dociekaniu (IBSE) a praktykami naukowymi oraz analizuje, w jaki sposób praktyki te są reprezentowane w obowiązującej w Polsce podstawie programowej dla przedmiotu „Przyroda” (klasa 4). Odwołując się do dorobku naukowego, który postrzega IBSE jako sposób odzwierciedlania pracy naukowców w klasie (ang. mirrors the nature of science), artykuł argumentuje, że operacjonalizacja IBSE poprzez jasno zdefiniowane praktyki naukowe może wspierać epistemiczne rozumienie uczniów oraz ich zaangażowanie. Przeprowadzono jakościową analizę treści krajowej podstawy programowej (wstęp, cele/treści nauczania, warunki realizacji oraz komentarz), wykorzystując językowo zakotwiczony schemat kodowania obejmujący osiem praktyk: zadawanie pytań/formułowanie problemów; obserwowanie; planowanie/przeprowadzanie badań; zbieranie/analizowanie/wizualizowanie danych; modelowanie; wnioskowanie na podstawie dowodów; argumentowanie/komunikowanie; oraz obliczenia i myślenie komputacyjne. Wyniki wskazują na wyraźnie nierównomierną reprezentację praktyk naukowych: obserwacja jest praktyką opisaną najobszerniej i pojawia się we wszystkich częściach dokumentu, często wraz z konkretnymi sugestiami dotyczącymi pracy terenowej i dokumentowania. Dla kontrastu, modelowanie występuje jedynie w pojedynczych, zadaniowych odniesieniach, a myślenie komputacyjne jest praktycznie nieobecne. Odniesienia do zadawania pytań/formułowania problemów oraz wnioskowania/argumentacji pojawiają się głównie w ogólnych sformułowaniach (we wstępie lub komentarzu), a nie jako jednoznacznie określone cele kształcenia czy elementy progresji pomiędzy klasami. Artykuł konkluduje, że choć podstawa programowa retorycznie popiera aktywne uczenie się, to w niewystarczającym stopniu doprecyzowuje praktyki wyższego rzędu i charakteryzuje się ograniczoną spójnością między celami, treściami a ocenianiem. Wśród rekomendacji wskazuje się potrzebę osadzenia spiralnej progresji praktyk w celach i wymaganiach, wzmocnienia powiązań z Naturą Nauki (Nature of Science) oraz wsparcia nauczycieli poprzez doskonalenie zawodowe ukierunkowane na nauczanie bogate w praktyki naukowe.