Studia Ukrainica Posnaniensia to recenzowane (double-blind) i punktowane czasopismo naukowe, w którym zamieszczane są artykuły z dziedziny językoznawstwa, literaturoznawstwa i kulturoznawstwa polsko-ukraińskiego. Począwszy od 2013 r., w czasopiśmie publikowane są artykuły badaczy z renomowanych ośrodków akademickich, jak również prace młodych naukowców. Artykuły publikowane są w języku ukraińskim i polskim z abstraktami w języku angielskim, dzięki czemu periodyk posiada zasięg międzynarodowy. W skład komitetu naukowego Studia Ukrainica Posnaniensia wchodzą zarówno uczeni polscy (Poznań, Wrocław, Warszawa), jak i zagraniczni (Austria, Bułgaria, Czechy, Serbia, Słowacja, Ukraina, USA, Węgry). Czasopismo nie pobiera żadnych opłat za zgłoszenie artykułu, proces recenzyjny oraz publikację artykułów. POLITYKA FUNKCJONOWANIA CZASOPISMA AKTUALNY NUMER ARCHIWUM INDEKSOWANE W: Arianta, BazHum, CEEOL, CEJSH, ERIH PLUS, Index Copernicus, PKP Index, WorldCat, Google Scholar, EBSCO Humanities Source Ultimate WSKAŹNIKI OCENY CZASOPISMA: Ministerstwo Edukacji i Nauki (2023): 40 ICV 2022: 100.00 DOI: 10.14746/sup ISSN: 2300-4754 ISSN online: 2720-1953 OPUBLIKOWANE PRACE SĄ UDOSTĘPNIANE NA LICENCJACH CREATIVE COMMONS: Od tomu 9/1 (2021– ): Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowa Od tomu 6 (2018–2020): Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa Przed 2017 r.: wszystkie opublikowane teksty są chronione prawem autorskim. ARCHIWIZACJA Platforma PRESSto archiwizuje zawartość tego czasopisma w PKP Preservation Network (PKP PN), co zapewnia tworzenie elektronicznej kopii zapasowej i bezpieczeństwo dostępu do treści czasopisma. Czasopismo "Studia Ukrainica Posnaniensia" jest zgodne ze standardami I40C dotyczącymi otwartych cytowań. WYDAWCA Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Kształtowanie kompetencji społeczno-kulturowych studentów w procesie nauki języka ukraińskiego jako obcego
Artykuł poświęcony jest rozwojowi zarówno kompetencji językowych, jak i kulturowych w procesie nauczania języka ukraińskiego jako obcego. Nauczanie języka obcego przez pryzmat dorobku kulturowego oraz w ujęciu antropocentrycznym sprzyja rozwojowi współczesnej psycholingwistyki, a także wiąże się z poznawaniem świata i rzeczywistości. Jednocześnie podejście to funkcjonuje jako zasada nauczania języka „dla człowieka” – ukierunkowana na jego lepszą adaptację i skuteczną komunikację – wspiera motywację oraz rozwój postaw humanistycznych. Powszechnie uznaje się, że język stanowi istotne narzędzie dyplomacji kulturowej oraz nawiązywania relacji międzyludzkich. Kształtowanie kompetencji socjokulturowej u studentów obejmuje m.in. prowadzenie dialogu na temat kultury, tradycji, kontekstu historycznego, współczesnych tendencji w procesach artystycznych, a także realiów życia codziennego i obyczajowości. Aspekt socjokulturowy w nauczaniu języka ukraińskiego zakłada zatem opanowanie języka nie tylko jako systemu reguł, lecz również jako narzędzia poznania kultury, tradycji oraz mentalności narodu ukraińskiego.
Prawa autorskie (c) 2026 Switłana Drabant https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
O językach mniejszościowych na terenie Podkarpacia – Łemkowie i Bojkowie
Current research topics. In the face of the threat of extinction of many minority languages around the world, the need to protect and promote the Lemko and Boyko languages is becoming increasingly relevant. Thematic outline. The language of national minorities living in the Subcarpathia region and activities related to promoting the language and culture of the Lemkos and Boykos are described. The aim of the article is to highlight the similarities and differences between the Lemko language and the Boyko dialect, to compare them with the Polish language and East Slavic languages, and to present initiatives related to preserving the cultural heritage and promoting the Lemko and Boyko dialect. Conclusions. It is shown that despite phonetic, morphological and lexical differences, these languages belong to the same language group. The influence of East, West and South Slavic languages is emphasized. The Lemko language is taught in schools and universities, and is present in scientific publications, press releases, radio broadcasts and in the virtual space. The Boyko dialect, in contrast, is much less researched, but it has recently attracted increasing interest from scientists. The leading role in the promotion of the language and culture is played by the Lemko Culture Open-Air Museum in Zyndranowa and the Museum of Spiritual and Material Culture of the Boykos in Myczków.
Prawa autorskie (c) 2026 Jolanta Kur-Kononowicz https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Percepcja niestandardowych struktur składniowych w dyskursie poetyckim
This article explores the cognitive and communicative parameters of perceiving syntactic non-standardness in contemporary poetic discourse. Using Tetiana Yakovenko’s collection In the Depths of Heavens… (2020) as a primary source, the study identifies how syntactic deviations function as linguistic-aesthetic signs of culture. The research integrates classical theories of style with modern cognitive linguistics, analyzing mechanisms such as “defamiliarization”, cognitive delay, and affective resonance. It is argued that intentional syntactic non-standardness structures a non-canonical communication space, forcing the recipient to transition from linear decoding to deep interpretation. The findings suggest that such deviations transform grammatical structures into intellectual codes, ensuring the continuity of high literary traditions and enhancing the aesthetic impact on the reader.Аrtykuł analizuje kognitywne i komunikacyjne parametry percepcji niestandardowości składniowej we współczesnym dyskursie poetyckim. Jako materiał badawczy wykorzystano zbiór poezji Tetiany Jakowenko „W głębi niebios...” (2020), na przykładzie którego wykazano, w jaki sposób dewiacje składniowe funkcjonują jako lingwoestetyczne znaki kultury. Badanie łączy klasyczne teorie stylu ze współczesnym językoznawstwem kognitywnym, poddając analizie mechanizmy takie jak „defamiliaryzacja” (uniezwyklenie), zwłoka poznawcza oraz rezonans afektywny. Wykazano, że intencjonalna niestandardowość składniowa strukturyzuje niekanoniczną przestrzeń komunikacyjną, skłaniając odbiorcę do przejścia od linearnego dekodowania tekstu ku pogłębionej interpretacji. Wyniki badań wskazują, że omawiane dewiacje przekształcają struktury gramatyczne w kody intelektualne, zapewniając ciągłość tradycji kultury wysokiej oraz wzmacniając estetyczne oddziaływanie poezji na czytelnika.
Prawa autorskie (c) 2026 Ołena Pochyluk https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Etnolingwistyczna i narodowa tożsamość ukraińskich migrantów (na materiale twórczości Mariny Lewyckiej)
Przedmiotem niniejszych badań jest twórczość anglojęzycznej pisarki pochodzenia ukraińskiego Mariny Lewyckiej, która ukazuje złożoną dynamikę kształtowania się tożsamości językowej i narodowej jednostki w kontekście doświadczeń emigracyjnych. Celem analizy jest określenie, w jaki sposób dwujęzyczność, doświadczenie międzykulturowe oraz artystyczne ujęcie problematyki migracji kreują specyficzną formę hybrydowej lub wielorakiej tożsamości, łączącej ukraińskie dziedzictwo kulturowe z angielską mentalnością. W twórczości Lewyckiej odzwierciedlony jest konflikt pokoleniowy wśród emigrantów: starsze pokolenie zachowuje pamięć o Ukrainie jako o sakralnej przestrzeni przeszłości, podczas gdy młodsze pokolenie w pełni integruje się z brytyjskim społeczeństwem. Poprzez kontrast między tymi postawami autorka ukazuje, że tożsamość nie jest stanem statycznym, lecz procesem ciągłego wyboru między „swoim” a „obcym”. Wnioski z analizy wskazują, że fenomen twórczości Lewyckiej ma istotne znaczenie nie tylko w badaniach nad współczesną literaturą emigracyjną, lecz również dla rozumienia szerszych procesów globalizacji kulturowej, w ramach których kształtują się nowe typy świadomości narodowej. Jej teksty funkcjonują jako laboratorium refleksji nad tożsamością w świecie, w którym granice między narodami i kulturami stają się coraz bardziej umowne.
Prawa autorskie (c) 2026 Hałyna Jarocka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Prawa autorskie (c) 2026 Jarosław Poliszczuk, Anna Anna Horniatko-Szumiłowicz https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Wieloryby literatury. Streszczenie planowanej książki
Edukacja literacka w Ukrainie znajduje się w stanie głębokiego kryzysu, wynikającego z braku zastąpienia radzieckiej ideologii edukacyjnej nowoczesną koncepcją narodową oraz z nieokreślenia jej funkcji. Przedmiot „literatura” nie spełnia w całości kryteriów ani dyscypliny naukowej (jak dyscypliny ścisłe i przyrodnicze), ani praktycznej (jak muzyka, sztuki wizualne, wychowanie fizyczne czy zajęcia praktyczne), co osłabia jego pozycję w systemie edukacji. Współczesne literaturoznawstwo ukraińskie również przechodzi złożone przemiany, przy czym dominującym elementem dydaktycznym pozostaje wychowawczy charakter interpretacji literatury. W tym kontekście celem współczesnego dyskursu metodycznego jest przywrócenie edukacji literackiej statusu dyscypliny naukowo-praktycznej oraz redefinicja jej roli w kształtowaniu narodowego światopoglądu.
Prawa autorskie (c) 2026 Ołeksandr Głotow https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Serhij Żadan jako kronikarz wojny. Mozaikowy charakter zapisków dziennikowych Nad miastem powiewają nasze flagi
Artykuł podejmuje aktualną i istotną tematykę współczesnego ukraińskiego pisarstwa wojennego. Koncentruje się na dziennikach wojennych Serhija Żadana jako przykładzie nowej formy literackiej dokumentującej doświadczenie pełnoskalowej agresji. Autorka analizuje mozaikową strukturę zapisków, zwraca uwagę na ich temporalną i przestrzenną organizację, funkcjonowanie podwójnego podmiotu narracyjnego, obraz miasta jako wspólnoty oraz mechanizmy konstruowania tożsamości narodowej w warunkach traumatycznego czasu. Celem artykułu jest ukazanie, w jaki sposób dziennik przekształca się w narzędzie świadectwa, pamięci i mobilizacji społecznej. Wyniki analizy dowodzą, że fragmentaryczna forma zapisków wiernie odzwierciedla autentyzm wojennego doświadczenia, zaś powracające motywy – ból, gniew, wiara i miłość – budują spójną wizję zbiorowej podmiotowości. We wnioskach podkreślono znaczenie dzienników Żadana jako ważnego dokumentu kulturowej i emocjonalnej historii współczesnej Ukrainy. Zastosowano metody analityczną i hermeneutyczną.
Prawa autorskie (c) 2026 Anna Horniatko-Szumiłowicz https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Narracje dekolonialne w powieści Anastazji Lewkowej Za Perekopem jest ziemia
W powieści Anastazji Lewkowej Za Perekopem jest ziemia (w polskim tłumaczeniu Imiona Krymu) ukazano proces kształtowania się świadomości narodowej młodego pokolenia mieszkańców Krymu, rówieśników niepodległości Ukrainy. Pomimo postkolonialnej inercji, dominacji rosyjskiej propagandy na półwyspie oraz uwarunkowań pochodzeniowych, główna bohaterka i jej przyjaciele formują się w duchu antyrosyjskim. Proces ten zachodzi w znacznej mierze dzięki kontaktom z Tatarami krymskimi oraz poznawaniu ich historii i kultury. W powieści przedstawiono metody rosyjskiej kolonizacji ludności autochtonicznej Krymu w okresie Związku Radzieckiego, a także agresywną rosyjską propagandę w czasach postsowieckich, która w 2014 roku przeszła w fazę aneksji półwyspu, a następnie rozwinęła się w wojnę rosyjsko-ukraińską. Utwór demaskuje rosyjskie mity historyczne oraz poddaje demitologizacji rosyjską kulturę i literaturę. Postawy bohaterów wyraźnie ujawniają się na tle aneksji Półwyspu Krymskiego, jednak wraz z nadejściem władzy okupacyjnej i procesem rekolonizacji dalszy rozwój emancypacji wcześniej zniewolonych narodów staje się niemożliwy.
Prawa autorskie (c) 2026 Ihor Kotyk https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Czytanie czasu w przestrzeni. Refleksje nad powieścią Wiktorii Ameliny Dom dla Doma
Przedmiotem analizy niniejszego artykułu jest próba odczytania czasu w przestrzeni miasta o wielokulturowej i złożonej historii, podjęta przez ukraińską pisarkę Wiktorię Amelinę w powieści Dom dla Doma (2017). W interpretacji fenomenu przestrzeni miejskiej Lwowa autorka posługuje się zmienną optyką narracyjną, eksponuje ślady „wielkiej” historii poprzez perspektywę doświadczeń jednostkowych oraz indywidualnych narracji. Kluczowe wydarzenia z historii miasta i państwa w okresie niepodległości zostają zarysowane w sposób zdystansowany, bez pogłębionej analizy, co stanowi świadomy zabieg artystyczny, ukierunkowany na modelowanie percepcji czasu i przestrzeni z perspektywy „zwykłego” bohatera. Powieść Ameliny ma charakter sagi rodzinnej, której centralnymi postaciami są emerytowany pułkownik Armii Radzieckiej Ciłyk oraz jego córki i wnuczki. Rodzina Ciłyków czuje się obco w przestrzeni ukraińskiego miasta, ucieleśnia zarówno zerwanie ciągłości temporalnej, jak i egzystencjalną tęsknotę za utraconą pełnią oraz świadomość przemijalności bytu. Lwów przedstawiony w powieści nie jest jedynie tłem wydarzeń, lecz funkcjonuje jako żywy organizm – miasto-palimsest, stanowiące nawarstwienie śladów pamięci. Ukazany zostaje jako wielobarwna mozaika, osadzona w realiach trudnego okresu transformacji społecznej. Doświadczenie życia w tej przestrzeni wiąże się zarówno z odkrywaniem jej ukrytych znaczeń, jak i realizacją szczególnej misji we współczesnym świecie.
Prawa autorskie (c) 2026 Jarosław Poliszczuk https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Język wojny w literaturze najnowszej (na podstawie książki Artema Czecha Gra w przebieranie)
Proponowany artykuł stanowi studium problematyki społeczno-kulturowej, wykraczającej poza ramy tradycyjnie rozumianego literaturoznawstwa. Punktem wyjścia jest kryzys języka, na który zwracają uwagę ukraińscy pisarze, po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Zjawisko to nabiera wymiaru egzystencjalnego, ujawniając sytuację, w której dotychczasowe zasoby językowe tracą zdolność adekwatnej werbalizacji doświadczenia traumy jednostkowej i zbiorowej w warunkach afektywnego szoku. Artem Czech – pisarz z doświadczeniem frontowym – w swojej książce o charakterze eseistycznym podejmuje próbę analizy tego zjawiska. Na podstawie własnych przeżyć wojennych autor ukazuje, w jaki sposób statycznie ujmowany kryzys języka przekształca się stopniowo w dynamiczny proces formowania nowych środków wyrazu artystycznego, umożliwiających artykulację kluczowych sensów doświadczenia wojny.
Prawa autorskie (c) 2026 Oksana Puchonska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Poezja Artura Dronia jako odzwierciedlenie zbiorowej narracji doświadczenia wojny
Artykuł poświęcony jest analizie tomu poetyckiego młodego poety i ukraińskiego żołnierza Artura Dronia Tu byliśmy (2023). Zbiór ten ukazuje pierwsze doświadczenia wojenne w sposób subtelny i refleksyjny, poprzez narracje oparte na osobistych obserwacjach oraz losach napotkanych osób. Analiza obejmuje również porównanie twórczości wojennej autora z jego debiutanckim tomem Akademik nr 6 (2020) oraz późniejszą prozą wojenną Hemingway nic nie wie (2025). Celem artykułu jest określenie specyfiki języka poetyckiego Dronia oraz umiejscowienie jego twórczości w kontekście współczesnej literatury wojennej poprzez zestawienie jej z dorobkiem innych autorów reprezentujących tę tradycję.
Prawa autorskie (c) 2026 Myrosława Rudyk https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Koncept oporu narodowego w emigracyjnym pamiętnikarstwie lat 1960–1980 kombatantów ruchu wyzwoleńczego
Literatura faktu stanowi istotny czynnik oddziaływania ideologicznego oraz medium kształtowania indywidualnej i zbiorowej pamięci historycznej, dlatego pozostaje ważnym przedmiotem zainteresowania współczesnych nauk humanistycznych. W niniejszym artykule, przez pryzmat autobiograficznego synergetyzmu, poddano analizie ideologiczne aspekty konceptu oporu narodowego, ujawniającego się w dokumentach osobistych (wspomnieniach, zapiskach) uczestników ruchu wyzwoleńczego z lat 1917–1921, którzy po klęsce rewolucji ukraińskiej znaleźli się na emigracji. Wspomnienia I. Lutego-Lutenki, M. Doroszenki, J. Horlisa-Horskiego, O. Wyszniowskiego i innych, opublikowane pierwotnie na emigracji w latach 1960–1980, zostały ponownie wydane na początku XXI wieku w ramach kształtowania narodowego kontrdyskursu historycznego, stanowiącego przeciwwagę dla proimperialnych narracji obecnych w przestrzeni medialnej. Dzięki atrakcyjnej formie artystycznej, szczerości wyznania, antykolonialnemu patosowi oraz heroizacji czynu patriotycznego sprzed stulecia nurt ten zyskał znaczną popularność zarówno wśród czytelników, jak i badaczy. Analiza koncepcji artystycznej omawianych utworów pozwala stwierdzić, że literatura wspomnieniowa tego typu ma wartość nie tylko jako źródło historyczne, dydaktyczne, faktograficzne, symboliczne i upamiętniające, lecz także jako perspektywiczny kierunek badań w ramach historii literatury.
Prawa autorskie (c) 2026 Ołena Stawnycza https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0